Gemeente Stad Deinze

Sint-Radegundiskerk

Tussen steen en hemel, de Sint-Radegundiskerk

Geschiedenis van het gebouw

Deze beschermde kerk, waarvan de kern opklimt tot de 12de eeuw, bestaat onder andere uit veldsteen en Doornikse steen in Romaanse stijl, voornamelijk aan de toren, het koor en in de dwarsbeuk. In de 16de eeuw werd het grotendeels herbouwd en eind 18de eeuw werd de kerk vergroot én van oriëntatie veranderd.

Bij de grootse restauratiecampagnes eind 19de eeuw, werd het koor opnieuw naar het oosten georiënteerd en verkreeg de kerk haar huidig uitzicht. De kerk werd verlengd met twee traveeën, de huidige voorgevel in neogotische stijl werd opgetrokken en er werd een doopkapel toegevoegd tegen de zuidelijke zijbeuk. Neoromaanse drielichten vervingen de gotische vensters in koor en transeptgevels en de beuken werden afzonderlijk afgedekt. De bakstenen gevels werden bijgewerkt en de vensters werden in dezelfde vorm aangepast om een uniform geheel te bekomen. Doch de bouwnaden zijn nog zichtbaar.

Van kerkhof naar begraafplaats in de Lostraat

Zoals bij vele kerken heeft het kerkhof in de jaren 60 van de 20ste eeuw plaats gemaakt voor koning auto. De nieuwe begraafplaats bevindt zich in de Lostraat en is ook een stopplaats tijdens de fietstocht van Open Monumentendag 2020.

Restanten van het kerkhof vinden we nog tegen de gevelmuren en koormuur. Tegen de koormuur vinden we de voorstelling van het vagevuur, afgesloten door een tralie en gecombineerd met een calvarie. Dit tafereel met calvarieberg, aangebracht in 1884, moesten de gelovigen aansporen om door boetedoening en goede werken het verblijf van de zielen in het vagevuur te verkorten (of te vermijden?).

kerk met kerkhof Sint Radegundis

Inside information

In het interieur valt de preekstoel op. Deze werd gedateerd in 1698. Het hoofdaltaar en de zijaltaren zijn toegewijd aan Onze-Lieve-Vrouw en Sint Radegundis. Het hoofdaltaar van blauw graniet is een gift van de ontwerper architect Louis Minard. Verder zien we ook waardevolle beelden van heiligen met hun attributen aan de zuilen van het schip of de zijmuren, zoals het opmerkelijke H. Graftafereel uit de 18de eeuw, opgesteld in de noordelijke zijbeuk naast het portaal.

In het koor en de dwarsbeuk zien we kleurige glas-in-loodramen met de beeltenis van Onze-Lieve-Vrouw, Sint-Radegundis en Heilige Gerulfus. Ze zijn van de hand van Jules Dobbelaere en werden aangebracht in 1881-1882. De twaalf glasramen in het schip met voorstellingen van de apostelen werden geplaatst in 1911-1912 door het Gentse atelier van Gust Ladon.

Naast het altaar zien we het lege (zogenaamde) graf van Sint-Gerulfus of Gerolf (omstreeks 750). Hij was een vrome jongeling, zoon van de heer van Merendree, Lentgodus, die onder begeleiding van zijn heidense oom naar de Sint-Pietersabdij van Gent trok om het vormsel te ontvangen. Op de terugweg ontstaat er een dispuut, naar verluidt omdat Gerulfus wou bidden aan een kruis, en zijn oom steekt hem neer. Zijn paard loopt alleen naar Merendree en gealarmeerd komt men hem zoeken. Met zijn laatste adem vergeeft hij zijn moordenaar en vraagt hij om daar ter plaatse, in Drongen, begraven te worden. Maar zijn ouders laten hem bijzetten in Merendree. Op vraag van de abdij van Drongen werd zijn lichaam naar daar overgebracht en de kerk aan hem gewijd.

Interessante stenen in de gevels

  1. De gevel van de kruisbeuk (=transept) is bijzonder interessant omwille van de gebruikte steensoorten. Men gebruikt in de eerste plaats wat men ter plaatse kan vinden (in de ondergrond aanwezig of uit ruïnes)
    Kijk ook naar de vormen van de steen:
    1. breuksteen=weinig bekapte steen, met willekeurige vorm
    2. gekapte blokken=steen waarvan de kanten netjes zijn recht gekapt
    3. verder bewerkte stenen=gezaagd en afgewerkt met frijnslag of gebikt, zoals aan de ramen

Soorten stenen:

  1. Veldsteen = Ieperiaanse zandsteen, wordt in de buurt gevonden, heeft een groenachtig uitzicht (wegens aanwezig glauconiet) dat kan verkleuren door oxidatie tot geel-rood (door ijzer), breuksteen; oorsprong 45 miljoen jaar geleden
  2. Doornikse steen uit de regio Doornik aangevoerd via de Schelde en dan stroomopwaarts via de Kale, kalksteen die bewerkbaar en zaagbaar is, grote hoekblokken maar ook kleinere en zelfs breuksteen, wijst op hergebruik (uit nabijgelegen Romeinse wegnederzetting=vicus) of verschilldende opeenvolgende bouwcampagnes waarbij niet altijd kwaliteitsvolle steen gebruikt werd, dateert uit het Onder-Carboon 359-tot 331 miljoen jaar geleden) gevormd in een ondiepe zee;
    herkenbare fossielen:
    1. koralen: soms koraalkolonie (nabij linkerhoek van transept) en soms individueel (solitaire)
    2. brachiopoden, vooral Spirifer: twee schelphelften met een steeltje aan de zeebodem verbonden (op de hoek van de sacristie te zien)
    3. Crinoïden of zeelelies: dieren bestaande uit steeltje op de zeebodem met bloemvormige tentakels op de kop (koormuur onder rechterhoek venster, ca 40 cm naar beneden)

solitaire koraalkoralenkoloniefossielenbrachiopode

Op sommige Doornikse stenen is nog calciet te zien, als een witte, bleke brokkelige korst

Soms ook zwarte chert een soort siliciumknollen die in de Doornikse steen voorkomen, vergelijkbaar met silex (maar niet geschikt om werktuigen van te maken)

  1. Tufsteen, is afkomstig uit het Eiffelgebied (Duitsland), poreuze bruine lavasteen, goed te bewerken, waarschijnlijk ingevoerd als maalstenen in de Romeinse tijd => recuperatie van de vicus
  2. Baksteen, eigenlijk dakpannen, waarschijnlijk recuperatie van Romeinse dakpannen uit de vicus
  3. 1 kasseisteen, wordt gebruikt als (zeer harde) straatsteen, niet als bouwsteen, waarschijnlijk van een recente restauratie (grapje van de aannemer?)
  4. Blauwe Hardsteen= zgn arduin, Soignies of omgeving, kalksteen, soms met stylolieten: barsten van kleilaagjes, dateert ook uit Onder-Carboon, harde goed bewerkbare steen, met veel crinoïden, hier gebruikt voor vensterbank en raamomlijsting (vermoedelijk pas bij de restauratie aangebracht). Komt in nagenoeg alle woningen voor als dorpel en vensterbank.

Toch nog een grafsteen

Naast de calvarieberg zien we een interessante grafsteen. Judocus Josephus De lehaye heeft best een indrukwekkend palmares. In Merendree en omstreken staat hij echter meer bekend onder de naam "Tjok den draaier". Zijn politieke kleur is immers doorheen zijn carrière geswitcht van de Katholieken naar de Liberalen en terug.

Tjok den draaier